OTIECZESTWIENNYJE ZAPISKI - tytuł dwóch miesięczników literacko-społecznych. Pierwsze O.Z. (1820-30) redagował i wydawał P. Swinjin, zamieszczając głównie materiały historyczne, etnograficzne, źródłowe z ludoznawstwa. Współpracowali z O.Z. tacy twórcy, jak A. Michajłowski-Danilewski, J. Bołchowiti-now, M. Pogodin, N. Polewoj, P. Strojew. Drugie O.Z. (1839-84) - miesięcznik wydawany również w Petersburgu, miał początkowo charakter naukowo-literacki (1839-58), potem naukowo-literacki i polityczny. Redaktorem pisma był A. Kra-jewski (do 1860), potem Krajewski wraz z krytykiem S. Dudyszkinem (do końca 1866). Od 1868 od Krajewskiego O.Z. wzięli w arendę i redagowali N. Niekrasow, M. Sałtykow-Szczedrin. Po śmierci N. Niekrasowa (1877) na jego miejsce wszedł do redakcji pisma N. Michajłowski. Obok "Sowriemiennika" O.Z. były najznacz-niejszym czasopismem postępowym w XIX w., wyrazicielem poglądów demokratycznych. Czasopismo przeżyło dwa etapy: od końca 1839 do początku 1846, kiedy na czele krytyki O.Z. stał W. Bielinski, a do grona współpracowników należeli A. Hercen, W. Botkin, K Kawielin, oraz w 1846-47, kiedy na czele dziani krytyki stanął W. Majkow; od 1868 do 1884, kiedy to O.Z. były jakby legalnym organem narodnictwa lat 70.-80., a kluczowe role odgrywali N. Niekrasow, M. Sałtykow--Szczedrin, N. Michajłowski. W latach 1848-58 ich miejsce zajmowali reprezentanci krytyki estetyzującej - P. Annienkow i S. Dudyszkin. Do grona autorów O.Z. należeli m.in.: A. Ostrowski, G. Uspienski, W. Garszyn, D. Mamin-Sibiriak, S. Nadson. Dział krytyki prowadzili: D. Pisariew, A. Skabiczewski, N. Michajłowski. W programie O.Z. znalazły odbicie radykalne koncepcje lat 70.-80., opierające się na uznawaniu wspólnoty wiejskiej (roś. obszczina) za zalążek nowych stosunków społecznych. Krytyka literacka O.Z- broniła pisarzy-narodników i walczyła przeciwko prasie reakcyjnej, wspierając tendencje wolnościowe, demokratyczne i rewolucyjne. Za swoją postawę pismo było ustawicznie prześladowane przez czynniki rządowe, a następnie zamknięte. Stronę beletrystyczną O.Z. wzbogacały artykuły i studia naukowe z dziedziny filologii - prace E Busłajewa, czy z historii - T. Granowskiego, A. Szczapowa, S. Sołowjowa i in. F.N.
