OSTROWSKI Aleksandr N i k o l a j e w i c z, ur. 31 III (12 IV) 1823 Moskwa, zm. 2 (14) VI 1886 Szczełykowo (gub. kostromska), dramatopisarz. Był synem urzędnika sądowego. Po ukończeniu z wyróżnieniem gimnazjum wstąpił w 1840 na wydział prawa Uniwersytetu Moskiewskiego, ale w 1843 przerwał studia
i oddał się praktyce sądowniczej, podczas której poznał życie, obyczaje i swoistą moralność środowiska kupieckiego dzielnicy Zamoskworieczje. Zapalony miłośnik teatru, sam już w 1847 sięgnął po laury dramatopisarza, ogłaszając drukiem
fragmenty komedii Niesostojatielnyj dolżnik (Niewypłacalny dłużnik), które dwa lata później włączył do swej najlepszej komedii młodzieńczej Do wójta nie pójdziemy (Swoi ludi - socztiomsia, 1849), napisanej w duchu "szkoły naturalnej". Sztuka wywołała szeroki oddźwięk w środowisku literackim Moskwy, zachwycał się nią sam N. Gogol. Zachęcony powodzeniem O. porzucił w 1851 służbę sądowniczą i całkowicie poświęcił się pisarstwu. W sumie napisał 47 sztuk i 7 we współautorstwie z innymi pisarzami (S. Giedieonow, N. Sołowjow, P. Niewieżyn). W początkowym okresie twórczości, związawszy się z pismem "Moskwitianin", reprezentował O. przekonania słowianofilskie, które znalazły jaskrawy wyraz w takich sztukach, jak Nie w swoi sani nie sadis' (1853, Do cudzych sań nie siadaj), Biednost' nie porok (1854, Bieda nie hańbi), Nie tak żywi, kak choczetsia (1855, Nie tak żyj, jakbyś chciał), idealizujących byt patriarchalnego kupiectwa. Wkrótce jednak pod wpływem krytyki N. Czernyszewskiego i powiewu nowych idei po wojnie krymskiej, O. zbliżył się do literackich kół postępowo-demokratycznych Petersburga i nawiązał bliższą współpracę z organem N. Niekrasowa "Sowriemiennik". Radykalizacja jego poglądów przejawiła się już w sztuce W czużom piru pochmielje (1856, Kowal zawinił, Cygana powiesili), a zwłaszcza w znakomitych satyrach na świat urzędni-czo-mieszczański Intratna posada (Dochodnoje miesto, 1856) i Żenit'ba Balzamino-wa (1857, Małżeństwo Balzaminowa). W 1856 i 1857 O. uczestniczył w "ekspedycjach literackich" po górnym biegu Wołgi. Z obserwacji i doświadczeń tych podróży zrodziło się kilka ważkich pod względem ideowo-społecznym utworów scenicznych, a wśród nich Wospitannica (1858, Wychowanka) i najpopularniejsza jego tragedia Burza (Groza, 1859). Utwór ten, w którym bohaterka wyzwala się poprzez śmierć z krępujących ją więzów kupieckiego Ciemnogrodu, wywołał burzliwą polemikę literacką i głośny artykuł N. Dobrolubowa Promień światła w królestwie mroku. W latach 60. napisał O. kilka sztuk historycznych z czasów "zamętu": Koźma Zacharjicz Minin-Suchomk (1862, Koźma Zacharjicz Minin--Suchoruk), Wojewoda (1863, Wojewoda), Dmitrij Samozwaniec i Wdsilij Szujskij (1867, Dymitr Samozwaniec i Wasyl Szujski), Tuszyno (1867, Tuszyno). Po zamknięciu "Sowriemiennika" (1866) O. nawiązał współpracę z redagowanym od 1868 przez N. Niekrasowa i M. Sałtykowa-Szczedrina radykalnym miesięcznikiem "Otieczestwiennyje Zapiski", w którym rokrocznie, aż do jego zamknięcia (1884) ogłaszał dramaty i komedie ze współczesnego życia Rosji, przedstawiając środowiska zarówno kupiecko-burżuazyjne i urzędnicze, jak i szlachecko-ziemiańskie i artystyczne: I koń się potknie (Na wsiakogo mudrieca dowolna prostoty, 1868), Bieszenyje dieńgi (1870, Szalone pieniądze), Las (Les, 1870), Nie wsio kotu masleni-ca (1871, Nie zawsze świętego Jana), Wilki i owce (Wołki i owcy, 1875), Ostatnia ofiara (Posledniaja żertwa, 1877), Panna bez posagu (Biespridannica, 1878), Talenty i wielbiciele (Tałanty i pokłonniki, 1881), Grzesznicy bez winy (Bież winy winowatyje, 1883) i in. Niejako poza głównym nurtem swej twórczości napisał O. opartą na folklorze czarowną "baśń wiosenną" Snieguroczka (1872, Śnieżka), która posłużyła jako libretto do opery N. Rimskiego-Korsakowa. Sztuki O. odznaczają się zwartą i przejrzystą kompozycją, jasnością tendencji, głębią rysunku psychologicznego postaci, pięknem mowy potocznej. Wywarł O. zasadniczy wpływ na kształtowanie się rosyjskiego narodowego teatru realistycznego. Występował również jako krytyk i działacz teatralny, a także jako tłumacz W. Szekspira, M. Cervantesa, C. Goldo-niego, C. Gozziego, H. Kwitki-Osnowjanienki i in. T.Sz.
